الا یا ایها الساقی ادر کاسا و ناولها

خوانش: فریدون فرح‌اندوز · شنیدن در گنجور

الا یا ایها الساقی ادر کاسا و ناولها

که عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکل ها

به بوی نافه ای کاخر صبا زان طره بگشاید

ز تاب جعد مشکینش چه خون افتاد در دل ها

متن: تصحیح قزوینی و غنی · خوانش: فریدون فرح‌اندوز

معنی ساده

ای ساقی، جام را بگردان و به من بده؛ عشق اول آسان به نظر آمد، اما بعد گرفتاری‌ها پیدا شد. شاعر از بی‌قراری راه عشق می‌گوید، از راهی تاریک و پرخطر که کسانی که بیرون از آن‌اند حالش را نمی‌فهمند، و از اینکه رازی که در دل دارد بالاخره آشکار می‌شود.

فال این غزل

کاری که شروع کرده‌ای اول آسان به نظر می‌آمد ولی حالا با دشواری روبه‌رو شده است. ناامید نشو و از راهنمایی یک آدم باتجربه کمک بگیر. چیزی که پنهان نگه داشته‌ای به‌زودی روشن می‌شود؛ پس بهتر است خودت درست و به‌موقع آن را بگویی. اگر به مقصودت رسیدی، از آن غافل نشو. بیت آخر همین غزل می‌گوید وقتی به آن که دوستش داری رسیدی، دنیا را رها کن؛ فال هم همان را برای کار تو می‌گوید: گشایش را وقتی آمد دست‌کم نگیر.

بقیهٔ غزل

مرا در منزل جانان چه امن عیش چون هر دم

جرس فریاد می دارد که بربندید محمل ها

به می سجاده رنگین کن گرت پیر مغان گوید

که سالک بی خبر نبود ز راه و رسم منزل ها

شب تاریک و بیم موج و گردابی چنین هایل

کجا دانند حال ما سبکباران ساحل ها

همه کارم ز خود کامی به بدنامی کشید آخر

نهان کی ماند آن رازی کز او سازند محفل ها

حضوری گر همی خواهی از او غایب مشو حافظ

متی ما تلق من تهوی دع الدنیا و اهملها

واژه‌ها

  • ساقی: کسی که جام می‌دهد؛ در شعر عرفانی، رسانندهٔ لطف و معرفت.
  • ادر کاسا و ناولها: جام را بگردان و به من بده.
  • نافه: کیسهٔ مشک آهو؛ کنایه از بوی خوش.
  • طره و جعد: موی پیشانی و موی پیچیده.
  • جرس: زنگ کاروان، که خبر از حرکت می‌دهد.
  • محمل: کجاوه، جای نشستن روی شتر.
  • پیر مغان: راهنمای باتجربه.
  • متی ما تلق من تهوی دع الدنیا و اهملها: هر گاه به کسی که دوستش داری رسیدی، دنیا را رها کن.